Traktujemy zatem temat jako otwarty. I właśnie dlatego warto przyjrzeć się nie tylko temu, dlaczego za śmieci płacimy coraz więcej, ale przede wszystkim temu, czy można zrobić coś, żeby płacić mniej.
Porównywać się? Zdecydowanie tak, a raczej nie...
Podczas październikowej sesji radni i pani burmistrz prześcigali się w argumentowaniu konieczności podniesienia opłat. Argumenty były tak różnorodne, że można było odnieść wrażenie, iż przygotowano wersje dla każdego - w zależności od nastawienia. Kilka razy podkreślano, że w wiejskiej gminie Świercze właśnie zdecydowano o podniesieniu opłaty do 47 zł od osoby miesięcznie. Rzeczywiście, tamtejsza rada uchwaliła taką stawkę, która zacznie obowiązywać od stycznia 2027 r. Dotychczas mieszkańcy płacili 36 zł. Ale kiedy przywoływano przykłady gmin, w których opłaty pozostają zdecydowanie niższe, natychmiast pojawiał się kontrargument: przecież Pułtuska nie można porównywać z wiejskimi gminami!
Władze Pułtuska wypracowały całkiem wygodną metodę prowadzenia samorządowej dyskusji. Jeżeli ktoś podnosi opłaty - jest świetnym przykładem. Jeżeli ktoś potrafi utrzymać je na niższym poziomie - porównanie jest nieuprawnione. Trzeba jednak przyznać, że to dość osobliwa metoda dobierania statystycznych argumentów. Cel jest jednak czytelny: trzeba uzasadnić podwyżkę, nawet jeśli przy okazji będziemy obrażać inteligencję mieszkańców miasta.
Może porównajmy miasto z miastem?
Zamiast przerzucać się przykładami wybranych gmin, warto zajrzeć do opracowania opublikowanego 3 listopada na oficjalnej stronie Urzędu Miasta i Gminy Serock. Materiał zatytułowany "Gospodarka odpadami w 2027 roku - co pokazują dane?" jest interesujący nie tylko ze względu na przedstawione liczby, ale przede wszystkim dlatego, że pokazuje mechanizmy wpływające na koszty całego systemu. Seroccy urzędnicy nie ukrywają problemu. W latach 2024-2027 koszty systemu mają wzrosnąć z 7,74 mln zł do 11,07 mln zł, czyli o około 43 proc. W tym samym czasie liczba osób objętych systemem zwiększy się o około 9 proc., a masa odpadów o 23 proc. Wśród przyczyn wzrostu kosztów wymienia się między innymi większą ilość odpadów, droższy transport, paliwo, koszty pracy oraz coraz wyższe wymagania dotyczące recyklingu. Jest jednak coś znacznie ciekawszego: w opracowaniu zwrócono uwagę na dwa elementy, które mogą działać w przeciwnym kierunku i pozwalać ograniczać wydatki: dostępność instalacji do przetwarzania odpadów oraz liczbę firm konkurujących o realizację usług.
Jak obniżyć opłaty za śmieci?
Po pierwsze, lokalizacja instalacji. Odpady trzeba nie tylko odebrać, ale również gdzieś zawieźć i przetworzyć. Im dalej znajduje się instalacja, tym więcej kosztuje transport, paliwo, czas pracy kierowców i eksploatacja pojazdów. Serock podaje wymowny przykład bioodpadów: pełny cykl transportowy związany z ich odbiorem i przekazaniem do instalacji może wynosić niemal 500 kilometrów! Po drugie, konkurencja. Jeżeli o realizację usług mogą ubiegać się różne przedsiębiorstwa, samorząd ma możliwość porównania ofert i wyboru najkorzystniejszej. Jeżeli rynek jest zamknięty, a mieszkańcy są skazani na jednego operatora lub jeden model organizacyjny, znika istotny mechanizm rynkowej presji na obniżanie cen. Oczywiście sama większa liczba instalacji czy przedsiębiorstw nie gwarantuje automatycznie niższych rachunków. Daje jednak gminie więcej możliwości wyboru, negocjowania warunków i szukania oszczędności.
Jak Pułtusk wypada w tym porównaniu?
Wróćmy jeszcze na chwilę na salę obrad październikowej sesji. Blisko trzy godziny dyskusji poświęcono przede wszystkim odpowiedzi na pytanie: dlaczego podwyżka opłat jest konieczna? A teraz, mając przed sobą opracowanie przygotowane przez sąsiedni Serock, zadajmy inne pytanie: czy nasi radni choć przez chwilę zastanawiali się nad tym, co można zrobić, żeby mieszkańcy płacili mniej? Ano właśnie... Kwestia obniżenia kosztów właściwie nie zaistniała jako samodzielny temat dyskusji. Najwyraźniej przyjęto założenie, że skoro jest drogo, to musi być jeszcze drożej. A przecież wystarczy spojrzeć na grafikę przygotowaną przez serockich urzędników. Dwa czynniki mogące sprzyjać obniżaniu kosztów to większa dostępność instalacji oraz większa liczba firm działających na rynku. Przypomnijmy, jak to wygląda w Pułtusku: mamy dwie spółki komunalne i system, który nie dopuszcza rzeczywistej konkurencji ze strony prywatnych przedsiębiorstw. Władze miasta bronią spółek jak Częstochowy - nie ma mowy o otwarciu się na konkurencyjne oferty. Mamy dwie spółki, z których żadna nie dysponuje własną instalacją do przetwarzania odpadów. Innymi słowy, nie zapewniamy sobie ani infrastruktury dającej większą kontrolę nad kosztami zagospodarowania odpadów, ani otwartego rynku, na którym różni wykonawcy mogliby konkurować ceną. W takim układzie prędzej doczekamy się lądowania Marsjan na pułtuskim rynku, niż obniżenia opłat za śmieci, lub przynajmniej wyhamowania kolejnych podwyżek.
Czego powinniśmy oczekiwać?
Przypominamy: każdy z pułtuskich radnych, wykonując swój mandat, powinien pozostawać w stałym kontakcie z mieszkańcami swojego okręgu. To ustawowy obowiązek radnego. Pamiętamy przecież, że kandydaci w wyborach deklarowali, iż będą głosem swoich sąsiadów i wyborców. Można zatem oczekiwać, że kiedy temat śmieciowych opłat ponownie pojawi się na sesji, radni staną po stronie mieszkańców i zadadzą fundamentalne pytanie: czy obecny model odbioru i zagospodarowania odpadów przez spółki komunalne jest rzeczywiście rozwiązaniem najkorzystniejszym dla mieszkańców? Odpowiedź można uzyskać w bardzo prosty sposób - wystarczy otworzyć rynek na konkurencję, dopuścić do udziału w postępowaniu prywatne firmy, również te dysponujące własnymi instalacjami, i porównać ich oferty z kosztami funkcjonowania obecnego systemu. Czy coś ryzykujemy? W zasadzie tylko tyle, że w wyniku takiego postępowania może się okazać, iż da się zlecić odbiór i zagospodarowanie odpadów taniej, a tym samym mniej obciążać kieszenie mieszkańców. A jeżeli okaże się, że jednak spółki miejskie są tańsze? Po prostu pozostaniemy przy obecnym rozwiązaniu. Ale przynajmniej będziemy mieli pewność, że wybrano ofertę najkorzystniejszą dla mieszkańców, a nie po prostu tę, do której zdążyliśmy się przyzwyczaić. Bo przecież to my za cały ten system płacimy.
Szanowni Państwo Radni, kiedy po raz kolejny staniecie przed decyzją dotyczącą opłat za śmieci ponoszonych przez mieszkańców miasta i gminy Pułtusk, warto przypomnieć sobie słowa złożonego przez Was ślubowania: "...ślubuję uroczyście obowiązki radnego sprawować godnie, rzetelnie i uczciwie, mając na względzie dobro mojej gminy i jej mieszkańców".
ZCZ
